Bir alışveriştir hayat… Bir alışveriştir yaşamak… Öyle sebze, meyve, giysi almaya benzemez. Hisse seneti, ev ya da araba almaya da… Nefes almanın hem ihtiyaç hem de lüks olduğu yerdir burası. Önce gönlün zengin olacak. Yüreğindekini taksitlendirmeye kalkmayacaksın. Peşin hükümler güzeldir bazen… Körü körüne vitrinde ilk gördüğüne yapış demiyorum sana… İçine bakmadan almayacaksın. Ve sen de elbet açacaksın içini, ne kazık atacaksın menfaatin için ne de kazıklanacaksın. Aldın mı kalitelisini alacaksın. Nerde ucuzluk sen orada olmayacaksın. İndirimlisinden hayır gelmez çünkü. Herkes layığını yaşar bu hayatta hem. “Seni seviyorum” promosyonlu “Outlet” sevdalardan uzak duracaksın. Birinci sınıfsın sen. İkinci el değil!
Bir alışveriştir hayat… Bir alışveriştir yaşamak… Hem almak hem de vermektir. Bunlardan biri olmadan olmaz. Karşılığını alacaksın. Öyle veresiye sevgilerle yüreğini tüketme… İlle de yazacaksan deftere, o senin gönül defterin olacak. Her tecrübe yeni bir sayfa açacaksın… Kendini harcamayacaksın hiçbir zaman. Harcanmayacaksın! Yine de iyilik etmekten utanmayacaksın, gocunmayacaksın hiçbir zaman. Fiş almayacaksın hiçbir iyilikten, makbuz kesmeyeceksin! Kırılmaz, bükülmez, paslanmaz çelikten de olsa aşkınız hiçbir sevginin garanti belgesi yoktur unutmayacaksın! Ve iadesi geçerli değildir kurulan herhangi pembe bir düşün. Kırıp döken asla sorumluluk kabul etmez taşıdıklarından çünkü… Sen ise yüreğini çoktan ipotek etmişsen o an kırık bir düşe geri dönüşü yok artık bunun. Bütün temiz duyguların, karşılıksız iyiliklerin haczi başlar yüreğinde. “Sevgilerde… Sevgileri yarınlara bırakmayacaksın!” Lakin dününü de unutmayacaksın… Hem unutamazsın da zaten. Zararın neresinden dönersen yârdır !
Hep bir alışveriştir hayat, hep bir alışveriştir yaşamak… Kim ne diyorsa unut hepsini… Hesap işlerinden anlamazsın ki hem sen… Gözlerinde yaş değil dolar biriktirenlere, ceplerinde yürek değil akrep taşıyanlara bu selamım bahşiş olsun…
C.
Üniversiteye başladığım sene ilk kez kız arkadaşımdan işitmiştim bunu. Büyük bir hevesle başladığım tüm işleri her seferinde yarım bırakmamdan yakınıyordu. Benim tembelliğimden kaynaklandığını düşünüyordu üstelik bunun. Ona göre ben dünyanın en zeki, en yetenekli fakat aynı zamanda en mutsuz insanıydım. Ama maalesef bir şeyleri yarım bırakmak yalnızca benim huyum değildi. Bu konuşmalardan yaklaşık dört buçuk ay sonra ayrıldık. Hayır… Kesinlikle tembelliğim değildi nedeni. Kimsenin bir günahı yok. Yanlış anlaşılmasın. Aşk yarım kalan değil, bitebilen bir şeymiş. Kendisi söyledi. Öte yandan kahrolası bu huydan bir türlü vazgeçemedim. Üstelik bu durum günler geçtikçe daha da vahim bir hal alıyordu. Artık yapmaktan en çok keyif aldığım şeylerden dahi keyif alamaz olmuştum. Öyle ki hobilerimi kendime bir ödev olarak görüyor ve savsaklıyordum. Üstelik üniversite ikinci sınıftım ve yapmam gereken şeyler çoğalıyordu. Okuldaki gerçek sorumluluk ve ödevlerimi yerine getirmeliydim. Kocaeli Üniversitesi’ nde Türk Dili ve Edebiyatı okuyordum. Bu üniversiteye üçüncü senemde girmiş ve –ilginç gelecek- her şeye rağmen firesiz devam ediyordum. Bize ödev olarak verilen roman ya da makaleleri okumuyordum fakat pekala o derslerden geçebiliyordum. Bunun nasıl olduğunu ben de bilemeyeceğim. Belli ki eski kız arkadaşım haklıydı. Ben zeki bir çocuktum. Fakat bu durum yine de hoşuma gitmiyordu. Çünkü ben bu bölüme severek, isteyerek gelmiştim ve planlarımda hep çok çalışıp çok okumak vardı. Bir türlü yapamıyordum. En sevdiğim edebi türün şiir olması da bu açıdan manidardı. Belki de bir roman ya da makale kadar uzun olmadığından ve beni onlar kadar uğraştırmadığından seviyordum şiiri. Öte yandan romanlardaki tasvirler beni inanılmaz derecede sıkıyor adeta boğuyordu. Makaleler ise zaten bir ödev için önemliydi ve içindeki didaktik meseleler beni sadece sorumlusu olduğum o ödev için ilgilendiriyordu. Ama ya roman? Roman okumak, neden beni sıkıyordu? Bir edebiyatçı olarak hödük biri değildim elbet. Mesela gazetelerin sadece spor sayfalarını okumuyordum. Benim de bir hayat görüşüm, duruşum, hayallerim vardı. Nefes alan her canlıya hatta fotosentez yapan bir bitkinin akıbetine dahi duyarlı bir bireydim. Peki öyleyse yanlış neredeydi?
Okuma-yazma bilmezken dahi kitaplarım vardı oysa. Resimlerine bakar, kendimce bambaşka bir hikaye yazarmışım onlara. Belki de mevcut hikaye bile o denli ilgi çekici değildir üstelik. Bunu yapan ben okumayı öğrendikten sonra adeta çıldırmıştım. Resimli resimsiz bütün kitaplara saldırıyordum artık. İlkokulda okuduğum kadarını hayatımda hiçbir zaman okumadım. Sonra ise ne zaman bir atarim oldu işler değişti o vakit. Başka başka eğlencelerim oldu. Kitaplar zulüm geliyordu bana artık. Üstelik çok popüler bir romanın bir iki sene içinde muhakkak filmi de çekiliyordu ve adeta bu zahmetten kurtarıyordu sinema bizi. İnternet, playstation, kızlar… Her şeyden haberimiz oluyordu işte. “Google” denen bir şey vardı artık; daha ne olsun?! Hatta bu çok komik, paylaşmam lazım sizinle. Bir arkadaşım “Google” ı, ünlü Rus yazar Gogol’ la karıştırmış ve “Ölü Canlar” isimli Gogol’ un klasik olmuş romanının yazarına yanlışlıkla “Google” demişti. Ama öyle ya, artık kütüphanelere çok da gerek yoktu bir bilgi için. Devir teknoloji devriydi. Her şeyin süratli bir hal aldığı devir… Bilgi, çok çabuk edinilebilir hale gelmişti. Dünya küçülmüştü artık. Herkes, herkesi takip edebiliyordu. Evet… Biliyorum; bunların hiçbiri aslında bahane değil. Ama ne yazık işte, yapamıyorum. Aslında sadece çabaladığımı bilmenizi istiyorum.
Üniversitede ilk yılımda Batı Edebiyatı dersi vardı. Yabancı klasik eserleri okumaya başlamıştık. İlk olarak Cervantes’ in meşhur Don Kişot’ unu ödev olarak verdi hocamız. İstanbul’ da yaşadığım için okula servis ile gidiyordum ve lütfen siz sormadan cevabını vereyim: “Hayır, zor olmuyordu ve en başından beri Kocaeli’ nde kalmayı düşünmemiştim”. Bu yüzden yol boyunca bir roman açıp okumak gerçekten de oldukça keyifliydi. Don Kişot’ u okumaya başladığımda maceraları da ilgimi cezbetmişti üstelik. Yolun nasıl geçtiğini anlamıyordum. Fakat maalesef vizelere çok az bir süre kalmıştı ve benim bir an önce sorumlusu olduğum diğer romana geçmem gerekiyordu. Ayrıca gerçekten beğendiğim Don Kişot romanının aslında edebiyat dünyasında romanın belki de ilk örneği olduğunu ve bu yüzden birçok özelliğiyle roman kimliğinden biraz uzak olduğunu öğrendiğimde yüzüm yine buruşuvermişti. Kısacası Don Kişot’ u yarı yolda bırakmıştım. Ama olsun… Sonradan arkadaşlarımdan öğrendiğim, Don Kişot’ un da bu işleri bırakıp inzivaya çekildiğiydi. Ama beni kandırmışlar. Don Kişot ölmüş sonunda. Benim gibi yarım bırakmamış. Sanırım hayal kırıklığına uğramamam için söylediler bunu. Çünkü maalesef o muhteşem maceralarından sonra Kişot, yatağında eceliyle ölmüştü. Bunu ona konduramamıştım. Yine de onu yarı yolda bıraktığım için bana karşı kızgın olduğunu bildiğimden fazla üstelemedim bu durumu. Sonrasında Jan Valjean’ a yaptığım çok daha kötüydü üstelik. Sonuçta Hugo’ ya ayıp olmazdı ama Jan Valjean gibi bir efsaneyi bir kerecik olsun yattığı hapishanede ziyaret etmemek ona çıktıktan sonra iş vermeyen ve onu adam yerine koymayan romandaki diğer terbiyesizlerin yaptığıyla aynı ayıptı. Hugo’ ya ise ayıp etmemiştim. Çünkü Jan Valjean’ ı sefil bırakmama neden olan diğer roman da ona aitti: “Notre Dame de Paris”. Bence muazzam bir eser. Yani okuduğum kadarıyla... Ama filmini başından sonuna kadar birçok kez izledim. Hatta Esmeralda’ yı Salma Hayek oynamıştı, hatırlarsınız. Yine Don Kişot gibi epey süre okuyup elimden düşürdüğüm Montaigne’ in Denemeler’ inde Montaigne’ nin ettiği çok güzel bir laf vardı. Diyordu ki: “İnsanı öldürmek için gün ışığında geniş meydanlar ararız; ama onu yaratmak için karanlık köşelere gizleniriz.” Çok haklıydı gerçekten. Haklılığını bu romanda da görmüştüm. Ya da emin değilim… Yalan olmasın, filmden de çıkarmış olabilirim bu dersi. Ama bana sorgulattığı çok şey oldu açıkçası bu romanın. Aramızdan birisi Quasimodo olsaydı onun gibi iyiliği ve dürüstlüğü seçer miydi? Ya da Quasimodo olduğu için mi yani kambur ve çirkin olduğu için mi arzularını dizginleyip iyi bir insan olmayı seçmişti? Sanırım bunun adı sevilebilme, başkalarının kendisine değer verdiğini görme umuduydu… Tabi Hugo’ nun amacı çok açıktı. “Çirkin bir tende güzel bir ruh kalbi bağlayamaz mıydı?” Bunu en sevdiğim şiirinde dillendirmişti zaten. Ama maalesef bir gerçek vardı ki o da; aşk yapmak güzeller için, aşık olmaksa herkes içindi… Bu yüzden Quasimodo’ nun Esmeralda’ ya duyduğu aşk için gerçekten çok üzülmüştüm. Filmini çekmeselerdi bu kadar konuşamazdım sanırım roman hakkında. Öyle ya da böyle artık bir roman hakkında fikrim vardı. Biraz roman, biraz filmi hakkında…
A' dan C' ye bir kısım insanın hayat serüveni...
Kocaeli Üniversitesi' nde Türk Dili ve Edebiyatı okuyorum. Birinci sınıfta bizlere tavsiye edilen ilk kitaplardandı, Aylak Adam. Ben tam anlamıyla anlayarak ikinci sınıfta okudum. Romanı okuduğunuzda hemen her figür ve mekan size tanıdık gelecek. Hatta isminin baş harfi benim gibi C olanlar için bir adın bile çok görüldüğü C karakteri sizi epey heyecanlandıracak. Erkekler aylak adam, bayanlar ise çaylak madamla özdeşleştirecek kendisini. Roman, Oğuz Atay' ın ünlü "Tutunamayanlar" romanının bir yavrusu, altyapısı olarak sayılabilir. Ama elbette birbirlerinden çok farklılar. "Tutunamayanlar" postmodernist bir romanken "Aylak Adam" bir modernist roman. Baş kişisi protagonist olan modernist romanın en lezzetli ve yetkin örneklerinden. Kendisine bile karşı bir adamın en büyük tutamak olarak gördüğü "sevgi" nin arayışı üzerine serseri bir eser. Dönemin değerli yazarlarından Yusuf Atılgan' a ait.
Dünyada hepimiz sallantılı, korkuluksuz bir köprüde yürür gibiyiz. Tutunacak bir şey olmadı mı insan yuvarlanır. Tramvaydaki tutamaklar gibi. Uzanır tutunurlar. Kimi zenginliğine tutunur; kimi müdürlüğüne; kimi işine; sanatına. Çocuklarına tutunanlar vardır. Herkes kendi tutamağının en iyi, en yüksek olduğuna inanır. Gülünçlüğünü fark etmez. Kağızman köylerinden birinde bir çift öküzüne tutunan bir adam tanıdım. Öküzleri besiliydi , pırıl pırıldı. Herkesin, “- Veli ağanın öküzleri gibi öküz, yoktur, ” demesini isterdi. Daha gülünçleri de vardır. Ben, toplumdaki değerlerin ikiyüzlülüğünü, sahteliğini, gülünçlüğünü göreli beri, gülünç olmayan tek tutamağı arıyorum: Gerçek sevgiyi! Bir kadın. Birbirimize yeteceğimizi, benimle birlik düşünen, duyan, seven bir kadın! —Kitaptan
